Khi những loại kháng sinh thế hệ mới cũng khó có thể bắt kịp sự biến hóa nhanh chóng của vi khuẩn thì cuộc khủng khoảng y tế mang tên kháng thuốc đang trở nên gần hơn bao giờ hết. Ngay tại tinh Bắc Ninh, tình trạng kháng thuốc đã và đang diễn ra qua từng ca bệnh tại các cơ sở y tế. Trước thực trạng này, bên cạnh việc đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức cho người bệnh tại từng bệnh viện, Sở Y tế cũng có những kế hoạch, chiến lược cụ thể trong nội dung này để bảo vệ sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.
Nhiều bệnh nhi bị kháng thuốc phải vào điều trị tại khu vực hồi sức tích cực với nhiều loại máy móc, thiết bị hỗ trợ.
Tại Khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện Sản Nhi Bắc Ninh số 2, bé Nguyễn Minh N. (xã Trung Kênh, tỉnh Bắc Ninh) mới 3 tuổi nhưng nằm lọt thỏm giữa xung quanh là hàng loạt máy móc, dây rợ. Nhập viện vì viêm phổi thông thường, nhưng 2 tuần liền điều trị đủ loại kháng sinh từ thế hệ cũ đến hiện đại nhất, tình trạng của bé N. vẫn không cải thiện. Kết quả kháng sinh đồ khiến cả gia đình lẫn các y, bác sĩ đều bàng hoàng khi vi khuẩn gây bệnh đã kháng hầu hết các loại kháng sinh hiện có. “Những ca bệnh phức tạp như thế này luôn là băn khoăn, trăn trở của chúng tôi. Bởi những loại thuốc điều trị vốn là phương án tối ưu để chữa bệnh thì nay đã trở nên vô dụng. Cơ thể nhỏ bé của các bệnh nhi vốn đã yếu đuối thì nay lại phải gồng mình chống chọi với bệnh tật biến đổi không ngừng” – thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Chí Kiên – Trưởng khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện Sản Nhi Bắc Ninh số 2 xúc động cho biết.
Vi khuẩn kháng thuốc cũng hiện hữu trong cả những bệnh lí đặc thù như bệnh lao. Từng là nỗi ám ảnh kinh hoàng với sức tấn công trực diện vào phổi và các cơ quan trong cơ thể. Vi khuẩn lao gây ra sự tàn phá dai dẳng, buộc người bệnh phải bước vào cuộc chiến điều trị kéo dài từ 6 đến 9 tháng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, vi khuẩn lao còn trở nên đáng sợ hơn khi ngày càng ghi nhận nhiều ca lao kháng thuốc và kháng đa thuốc. Sự thích nghi đầy nguy hiểm này không chỉ vô hiệu hóa các phác đồ truyền thống mà còn đẩy quá trình điều trị vào tình thế vô cùng phức tạp, kéo dài thời gian đau đớn và làm gia tăng áp lực nặng nề lên cả thể xác lẫn hệ thống y tế toàn cầu.
Bệnh nhân mắc lao kháng thuốc và phải điều trị phác đồ lên tới 24 tháng do tự ý bỏ thuốc sau 2 tháng điều trị vì thấy triệu chứng thuyên giảm và lo ngại tác dụng phụ
Bác sĩ Nguyễn Thị Minh Thủy – trưởng khoa Lao phổi, Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 2 dẫn chứng về một trường hợp bệnh nhân nam (34 tuổi) đã tự ý bỏ thuốc sau 2 tháng điều trị vì thấy triệu chứng thuyên giảm và lo ngại tác dụng phụ. Sai lầm này khiến vi khuẩn lao chưa bị tiêu diệt hết có cơ hội thích nghi, biến đổi thành chủng kháng đa thuốc (MDR-TB) cực kỳ nguy hiểm. Khi bệnh tái phát, phổi đã tổn thương nghiêm trọng, buộc bệnh nhân phải bước vào phác đồ điều trị khắc nghiệt kéo dài tới 24 tháng. Không chỉ đối mặt với chi phí điều trị tăng gấp hàng chục lần, bệnh nhân còn phải chịu đựng những tác dụng phụ nặng nề của thuốc điều trị. “Việc không tuân thủ phác đồ điều trị chính là đang tự tay nuôi dưỡng “sát thủ” kháng thuốc ngay trong cơ thể mình” – bác sĩ Thủy nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia y tế, tình trạng kháng thuốc (AMR) không tự nhiên sinh ra mà chủ yếu do hành vi của con người. Có thể là thói quen tự ra hiệu thuốc mua thuốc không kê đơn của người dân. Đôi khi chỉ cần hắt hơi, sổ mũi do virus (vốn không cần kháng sinh), người dân đã tự ý mua kháng sinh liều cao để dùng. Hay tình trạng bệnh nhân thường tự ý dừng thuốc khi thấy triệu chứng giảm bớt, tạo cơ hội cho vi khuẩn còn sống sót nhận diện và đột biến để kháng lại thuốc trong lần sau. Một nguyên nhân khách quan nữa là tình trạng kháng thuốc từ nông nghiệp. Việc sử dụng kháng sinh bừa bãi trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản khiến vi khuẩn kháng thuốc lây lan vào môi trường và thực phẩm, gián tiếp tấn công con người.
Khuyến cáo người bệnh phải tuyệt đối tuân thủ và có sự hướng dẫn sát của cán bộ y tế trong suốt quá trình điều trị để hạn chế tối đa tình trạng kháng thuốc.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam nằm trong nhóm các nước có tỉ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới. Tỉ lệ vi khuẩn kháng thuốc tại một số bệnh viện lớn đã lên tới 70 - 80%. Kháng thuốc không chỉ kéo dài thời gian nằm viện mà còn làm tăng chi phí điều trị gấp 2 - 5 lần, và quan trọng nhất là làm tăng nguy cơ tử vong.
Trước những thực trạng đáng lo ngại này, Sở Y tế đã chủ động xây dựng dự thảo và trình UBND tỉnh “Kế hoạch triển khai thực hiện Chiến lược quốc gia về phòng, chống kháng thuốc giai đoạn 2026-2030 và tầm nhìn đến năm 2045”. Việc ban hành kế hoạch này là yêu cầu khách quan và cấp thiết. Mục tiêu lớn nhất là làm chậm sự tiến triển của kháng thuốc, đảm bảo sự sẵn có và sử dụng hợp lý thuốc kháng vi sinh vật cho cả người và động vật.
Nói về tầm quan trọng của kế hoạch này, ông Nguyễn Hữu Hưng – Phó Giám đốc Sở Y tế nhấn mạnh, việc xây dựng và ban hành Kế hoạch là cần thiết nhằm thống nhất đầu mối quản lý trên toàn địa bàn tỉnh mới, điều chỉnh lại các mục tiêu phù hợp với quy mô dân số và hệ thống y tế sau sắp xếp. Đây sẽ là căn cứ pháp lý để các ngành y tế, nông nghiệp, môi trường phối hợp chặt chẽ, tránh chồng chéo và phân tán nguồn lực trong cuộc chiến chống kháng thuốc.
Các mục tiêu cụ thể đến năm 2030 của tỉnh bao gồm nâng cao nhận thức, tăng cường giám sát, kiểm soát sử dụng thuốc. Cụ thể, đến năm 2030, 60% người trưởng thành và 70% nhân viên y tế, thú y có hiểu biết đúng về kháng thuốc; ít nhất 2 bệnh viện tham gia hệ thống giám sát kháng thuốc quốc gia; 50% bệnh viện khu vực triển khai chương trình quản lý sử dụng kháng sinh.
Cuộc chiến chống kháng thuốc không phải của riêng ngành y tế mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Trong kế hoạch, Sở Y tế cũng tham mưu cho UBND tỉnh phân công nhiệm vụ rõ ràng cho các Sở, ban, ngành liên quan như Nông nghiệp và Môi trường, Tài chính, Khoa học và Công nghệ, Công thương, Văn hóa – Thể thao và Du lịch…để có sự vào cuộc mạnh mẽ trong toàn tỉnh. Có như vậy, cuộc chiến kháng thuốc mới đạt kết quả như mong đợi, góp phần nâng cao chất lượng công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân trên địa bàn tỉnh.
