Để giảm thiểu tác hại của việc sử dụng các sản phẩm thuốc lá tới sức khỏe, kinh tế- xã hội và môi trường, Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá (Luật PCTHTL) được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/5/2013, thể hiện nhận thức đúng đắn của Đảng, Nhà nước về tác hại của thuốc lá cũng như yêu cầu và tầm quan trọng của việc PCTHTL trong cộng đồng.
Ngay sau khi PCTHTL có hiệu lực, công tác PCTHTL tại Bắc Ninh được các cấp ủy đảng, chính quyền quan tâm, chỉ đạo. Nhờ vậy, công tác tuyên truyền, phổ biến Luật PCTHTL từng bước được đẩy mạnh và các cấp, các ngành cùng toàn thể nhân dân tham gia hưởng ứng tích cực. Xác định rõ mục tiêu nâng cao nhận thức của cộng đồng về Luật PCTHTL, lợi ích của môi trường không khói thuốc và các quy định của luật PCTHTL, những năm qua với sự chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở Y tế tham mưu và tổ chức các hoạt động PCTHTL. Đặc biệt được sự hỗ trợ kinh phí, chuyên môn kỹ thuật của Quỹ phòng, chống tác hại của thuốc lá - Bộ Y tế, đến nay các hoạt động PCTHTL trên địa bàn được tổ chức triển khai nề nếp, đồng bộ và ngày càng sâu rộng theo từng mục tiêu cụ thể, thiết thực của chương trình nhằm thực thi hiệu quả Luật PCTHTL.
Công tác PCTHTL tập trung vào ba mục tiêu: Nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá; xây dựng môi trường không khói thuốc; tăng cường năng lực cho các cán bộ tham gia hoạt động PCTHTL. Nhiều hoạt động PCTHTL đã được triển khai như: Thành lập Ban Chỉ đạo PCTHTL, đẩy mạnh các hoạt động truyền thông về Luật PCTHTL; xây dựng môi trường làm việc, học tập, lao động, không khói thuốc; tăng cường kiểm tra giám sát việc thực thi Luật… Thông qua đó, nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá đã có những chuyển biến rõ rệt, số người hút thuốc tại nơi làm việc, nơi công cộng đã giảm qua các năm; hầu hết các cơ quan, đơn vị, bệnh viện, trường học thực hiện xây dựng môi trường không khói thuốc tại nơi làm việc.
Cán bộ y tế truyền thông Luật Phòng chống tác hại thuốc lá cho học sinh
Trong giai đoạn 2023 – 2025, Sở Y tế đã tham mưu với UBND tỉnh, Ban Chỉ đạo PCTHTL tỉnh, ban hành các văn bản chỉ đạo, kế hoạch triển khai thực hiện Luật PCTHTL và các văn bản liên quan; Chỉ đạo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh tích cực tuyên truyền nghị quyết, Công điện cũng như các văn bản liên quan. Sở Y tế đã tích cực phối hợp với các sở, ngành liên quan, điển hình như: Sở Giáo dục và Đào tạo, Tỉnh Đoàn, Đài PT-TH tỉnh, Báo Bắc Ninh, các huyện, thành phố… triển khai các chương trình tuyên truyền, giáo dục về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và xây dựng môi trường không khói thuốc. Theo báo cáo của Sở Y tế, giai đoạn 2023 – 2025, ngành đã phối hợp đăng tải 55 phóng sự/toạ đàm, thông điệp (TV spot) trên sóng truyền hình; 117 tin, bài trên ấn phẩm báo in, báo điện tử; cấp phát hơn 1000 áp phích/tờ rơi/ lịch. Chỉ đạo các cơ sở y tế xây dựng mô hình bệnh viện không khói thuốc, đảm bảo tuân thủ quy định cấm hút thuốc trong khuôn viên bệnh viện. Tổ chức các giải thi đấu thể thao, lồng ghép trong các cuộc thi; duy trì mô hình các địa điểm du lịch tâm linh không khói thuốc như Đền Đô, Đền Kinh Dương Dương, Đền Bà Chúa Kho,..
Ngành Y tế xây dựng kế hoạch và lồng ghép nội dung PCTHTL vào các chương trình y tế dự phòng, sức khỏe cộng đồng, nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông và thay đổi hành vi của người dân. Tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ, viên chức các Sở ngành trên địa bàn. Tổ chức nói chuyện chuyên đề với nội dung Luật PCTHTL, tác hại của thuốc lá và xây dựng môi trường không khói thuốc trong các cơ sở giáo dục, cộng đồng dân cư, tổ chức đoàn thể, nhà máy xí nghiệp,... Đến nay, các cơ quan, ban, ngành, từ tỉnh tới cơ sở đã quán triệt toàn thể công chức, viên chức, người lao động không hút thuốc lá tại nơi làm việc, triển khai các hoạt PCTHTL trong các buổi giao ban, sinh hoạt của cơ quan, đơn vị, các tổ chức đoàn thể, thông qua các buổi họp công đoàn, sinh hoạt chi đoàn và trên hệ thống phần mềm quản lý văn bản và điều hành. Đồng thời, đưa quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ của đơn vị mình. Gắn tiêu chí xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc với xét công nhận cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa. Thực hiện việc treo biển cấm hút thuốc lá tại hành lang, các phòng làm việc, phòng họp, hội trường và các địa điểm có quy định cấm hút thuốc tại nơi làm việc, cơ sở y tế, trường học theo quy định. Tổ chức kiểm tra việc thực hiện Luật PCTHTL, quy định cấm hút thuốc lá tại các địa điểm cấm hút thuốc. Qua thực tế, đa số công chức, viên chức, người lao động và người dân thực hiện tốt quy định của Luật PCTHTL, tuy nhiên vẫn còn một số một số ít người hút thuốc tại nơi công cộng, vẫn còn gạt tàn thuốc lá tại nơi làm việc tại một số ít cơ quan, đơn vị.
100% cơ sở giáo dục, đào tạo triển khai kế hoạch “Xây dựng môi trường trường học không khói thuốc”
Các tổ chức Hội, đoàn thể đã triển khai các hoạt động hưởng ứng “Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá” bằng nhiều hình thức phù hợp, sáng tạo. Phối hợp liên ngành tuyên truyền phổ biến chủ trương của Đảng chính sách, pháp luật của nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả việc thực thi Luật PCTHTL. Qua các hoạt động tuyên truyền các tầng lớp nhân dân được cung cấp thông tin về tác hại của thuốc lá, xây dựng môi trường không khói thuốc; quy định về cấm hút thuốc tại trường học và nơi công cộng. Các các cơ sở giáo dục, trường học thực hiện tốt công tác phổ biến các văn bản pháp quy của nhà nước, kế hoạch triển khai thực hiện chương trình PCTHTL, hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá; 100% cơ sở giáo dục, đào tạo có kế hoạch “Xây dựng môi trường trường học không khói thuốc” và thực hiện lồng ghép chương trình giáo dục PCTHTL, thuốc lào, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, shisha...thông qua các hoạt động ngoại khoá, ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt dưới cờ và các hoạt động giáo dục khác của các nhà trường.
Mặc dù đạt được những kết quả nhất định nhưng trên thực tế, việc thực thi Luật PCTHTL trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế. chế tài trong Luật PCTHTL chưa được triển khai mạnh mẽ, quyết liệt, khó thực hiện, chủ yếu cũng chỉ là vận động tuyên truyền. Lực lượng chuyên trách còn thiếu, không thể bao phủ hết tất cả những địa điểm, vị trí cần phải kiểm tra, giám sát như luật quy định. Công tác triển khai thực hiện Luật PCTHTL tại một số đơn vị, cơ sở trên địa bàn tỉnh chưa hiệu quả. Công tác kiểm tra thực hiện quy định cấm hút thuốc lá tại các địa điểm cấm hút thuốc chưa được thực hiện tốt. Do đó, hiện tượng vi phạm quy định cấm hút thuốc lá tại nơi công cộng vẫn còn diễn ra nhiều nơi. Việc triển khai công tác truyền thông về PCTHTL gặp nhiều khó khăn, nhất là đối với địa bàn vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa.
Đặc biệt hiện nay, hoạt động mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng chuyển mạnh sang hình thức trực tuyến, giao dịch qua mạng xã hội, vận chuyển nhỏ lẻ, khó kiểm soát; đối tượng sử dụng chủ yếu vẫn là thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên và người lao động trẻ tại khu vực đô thị, khu công nghiệp, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe hô hấp, tim mạch và sức khỏe tâm thần, đồng thời đặt ra thách thức cho công tác quản lý nhà nước và phòng, chống tác hại thuốc lá. Đồng chí Từ Quốc Hiệu, Phó Giám đốc Sở Y tế cho biết ngành Y tế nhận định việc kiểm soát triệt để cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, trong đó trọng tâm là tăng cường truyền thông thay đổi hành vi trong trường học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và khu công nghiệp; phối hợp chặt chẽ với công an, quản lý thị trường trong kiểm tra, xử lý vi phạm; đồng thời nâng cao vai trò của y tế cơ sở trong tư vấn, phát hiện sớm và hỗ trợ cai nghiện thuốc lá cho người dân.
Trong thời gian tới, ngành Y tế sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động truyền thông PCTHTL; quan tâm công tác thi đua khen thưởng đối với tổ chức, cá nhân có thành tích trong công tác PCTHTL. Đồng thời, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện Luật PCTH thuốc lá với các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật trong thẩm quyền, lĩnh vực phụ trách. Đầu tư kinh phí để xây dựng, nhân rộng các mô hình điểm về xây dựng Môi trường không khói thuốc; Quan tâm đến đội ngũ cán bộ làm công tác PCTHTL.
