Trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, việc tổ chức cung ứng các dịch vụ phục vụ nhu cầu thiết yếu của nhân dân là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Nhà nước. Đặc biệt, hai khái niệm “dịch vụ công” và “dịch vụ công ích” được nhắc đến thường xuyên trong quản lý, điều hành kinh tế - xã hội, song cần được nhận thức và phân biệt rõ ràng để triển khai đúng quy định, hiệu quả và minh bạch.
(Công nhân Công ty Môi trường và Công trình đô thị Bắc Ninh đang chăm sóc cây cảnh tại khu vực Công viên Nguyễn Văn Cừ, phường Võ Cường)
Khái niệm và vai trò của dịch vụ công và dịch vụ công ích
Dịch vụ công và dịch vụ công ích đều là những lĩnh vực có ý nghĩa xã hội sâu sắc, thể hiện vai trò, trách nhiệm của Nhà nước trong việc phục vụ nhân dân và bảo đảm công bằng xã hội. Trong đó, dịch vụ công ích đô thị là bộ phận quan trọng, góp phần trực tiếp vào việc xây dựng đô thị xanh, sạch, đẹp, an toàn và bền vững. Theo Nghị định số 32/2019/NĐ-CP của Chính phủ, dịch vụ công và dịch vụ công ích được hiểu khái niệm và vai trò như sau:
Dịch vụ công là sản phẩm, dịch vụ thiết yếu đối với đời sống kinh tế - xã hội mà Nhà nước có trách nhiệm tổ chức thực hiện để bảo đảm lợi ích chung, công bằng xã hội và phát triển bền vững.
Dịch vụ công ích là nhóm sản phẩm, dịch vụ đặc thù, mang tính xã hội cao, khó có khả năng bù đắp chi phí theo cơ chế thị trường, do đó Nhà nước phải trợ giá, đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ để bảo đảm cung ứng ổn định, liên tục phục vụ người dân.
Việc tổ chức cung ứng các dịch vụ này không chỉ thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với xã hội, mà còn góp phần quan trọng trong việc duy trì trật tự, nâng cao chất lượng đời sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Điểm khác biệt cơ bản giữa dịch vụ công và dịch vụ công ích
Dịch vụ công là khái niệm bao quát, gồm nhiều lĩnh vực như: hành chính công (cấp phép, hộ tịch, chứng thực), sự nghiệp công (y tế, giáo dục, văn hóa, khoa học, môi trường...) và dịch vụ công ích.
Dịch vụ công ích là một bộ phận của dịch vụ công, có tính thiết yếu đặc biệt, phục vụ trực tiếp lợi ích cộng đồng như: thu gom rác thải, duy trì cây xanh, chiếu sáng công cộng, thoát nước đô thị, cấp nước sinh hoạt, vệ sinh môi trường…
Điểm khác biệt lớn nhất là ở cơ chế tài chính và phương thức cung ứng. Dịch vụ công ích thường không thể tự bù đắp chi phí, nên Nhà nước phải hỗ trợ kinh phí hoặc trợ giá để bảo đảm duy trì thường xuyên, liên tục. Ngược lại, một số loại hình dịch vụ công khác có thể được xã hội hóa, thực hiện theo cơ chế tự chủ tài chính.
(Công nhân Công ty Môi trường và Công trình đô thị Bắc Ninh thực hiện kiểm tra, duy trì hệ thống đèn chiếu sáng tuyến đường Lý Thái Tổ, phường Kinh Bắc)
Dịch vụ công ích đô thị – Thiết yếu trong quản lý và phát triển đô thị
Dịch vụ công ích đô thị là nhóm dịch vụ công ích được thực hiện trong phạm vi đô thị, nhằm duy trì hạ tầng kỹ thuật, bảo đảm vệ sinh môi trường và mỹ quan đô thị, góp phần xây dựng đô thị văn minh, hiện đại.
Các lĩnh vực chủ yếu gồm:
- Thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt;
- Quản lý, duy trì hệ thống chiếu sáng công cộng, cây xanh, công viên, vườn hoa;
- Duy tu, nạo vét hệ thống thoát nước;
- Vệ sinh đường phố, nghĩa trang, các công trình hạ tầng công cộng khác.
Đây là những dịch vụ thiết yếu, gắn liền trực tiếp với đời sống người dân đô thị. Do tính chất công ích cao, các dịch vụ này chủ yếu được Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc tổ chức đấu thầu cung ứng theo quy định của pháp luật, nhằm bảo đảm tính liên tục, hiệu quả và công khai, minh bạch trong sử dụng ngân sách.
Nâng cao hiệu quả quản lý và cung ứng dịch vụ công ích
Để nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý, cung ứng dịch vụ công và dịch vụ công ích, các cơ quan, đơn vị cần:
- Phân định rõ phạm vi và cơ chế tài chính đối với từng loại dịch vụ;
- Đẩy mạnh xã hội hóa gắn với cơ chế đặt hàng, đấu thầu minh bạch;
- Tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng cung ứng;
- Ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý, giám sát và phản ánh của người dân;
- Khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia cung ứng dịch vụ công ích đô thị theo cơ chế cạnh tranh lành mạnh, bảo đảm chất lượng, tiết kiệm ngân sách và nâng cao chất lượng sống.
Việc nhận thức đúng, tổ chức thực hiện hiệu quả và đẩy mạnh xã hội hóa trong cung ứng các dịch vụ này sẽ giúp nâng cao chất lượng phục vụ, tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực và xây dựng nền hành chính phục vụ hiện đại, vì nhân dân, vì cộng đồng.
