Từ ngày 01/7/2026, cùng với Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, Nghị định số 207/2026/NĐ-CP và Thông tư số 32/2026/TT-BXD chính thức có hiệu lực, tạo nên khung pháp lý mới về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng. Đối chiếu với các quy định cũ tương ứng cho thấy nhiều nguyên tắc nền tảng tiếp tục được kế thừa; tuy nhiên, một số nội dung đã có sự thay đổi thực chất hoặc được cụ thể hóa rõ hơn, nhất là ở giai đoạn thi công, nghiệm thu, bảo trì, xử lý sự cố và bảo đảm an toàn trong thi công xây dựng.
Đối tượng phải được cơ quan nhà nước kiểm tra công tác nghiệm thu đã được xác định lại theo tính chất, mức độ ảnh hưởng của công trình, thay vì tiếp cận theo cả tiêu chí nguồn vốn như trước đây.
Theo khoản 4 Điều 57 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, các công trình phải được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra công tác nghiệm thu trong quá trình thi công và khi hoàn thành thi công xây dựng trước khi đưa vào khai thác, sử dụng gồm: công trình xây dựng thuộc dự án quan trọng quốc gia, công trình có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, công trình ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng. Luật cũng phân định rõ thẩm quyền: Hội đồng kiểm tra nhà nước về công tác nghiệm thu công trình xây dựng kiểm tra đối với công trình thuộc dự án quan trọng quốc gia, công trình có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp; còn cơ quan chuyên môn về xây dựng kiểm tra đối với các công trình còn lại thuộc diện phải kiểm tra.
Trên cơ sở đó, Điều 25 Nghị định số 207/2026/NĐ-CP cụ thể hóa rõ hơn đối tượng phải kiểm tra công tác nghiệm thu, gồm: (i) công trình thuộc dự án quan trọng quốc gia, công trình có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp theo Phụ lục IX; (ii) công trình có ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng theo quy định của Chính phủ về quản lý hoạt động xây dựng, trừ các công trình đã thuộc nhóm thứ nhất; (iii) trường hợp dự án có nhiều công trình, tổ hợp công trình hoặc một dây chuyền công nghệ gồm nhiều hạng mục công trình thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền chỉ thực hiện kiểm tra đối với các hạng mục, công trình thuộc hai nhóm nêu trên. Như vậy, điểm mới ở đây là phạm vi kiểm tra công tác nghiệm thu đã được thu gọn và xác định theo mức độ quan trọng, mức độ rủi ro, mức độ ảnh hưởng đến an toàn, lợi ích cộng đồng, thay vì tiếp tục duy trì cách tiếp cận rộng và có yếu tố phụ thuộc vào loại dự án, loại nguồn vốn như khung cũ. Đây là thay đổi có ý nghĩa cải cách thủ tục khá rõ, góp phần giảm tải kiểm tra đối với các công trình không thuộc nhóm phải kiểm soát bằng cơ chế này. Ngoài ra, thời gian thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu trong quá trình thi công của cơ quan chuyên môn về xây dựng cũng được điều chỉnh so với quy định cũ (trước là không quá 14 ngày với công trình cấp I và cấp đặc biệt, 7 ngày với công trình còn lại; nay là không quá 10 ngày làm việc với mọi cấp công trình).
Sở Xây dựng kiểm tra công tác nghiệm thu trong quá trình thi công xây dựng công trình có ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng
Thông tư số 32/2026/TT-BXD lần đầu quy định rõ và tách riêng “kế hoạch tổ chức thí nghiệm” thành một đầu việc bắt buộc trong quản lý thi công xây dựng.
Kế hoạch tổ chức thí nghiệm được quy định tại Điều 2 Thông tư số 32/2026/TT-BXD. Theo quy định mới, nhà thầu thi công xây dựng phải lập kế hoạch tổ chức thí nghiệm trên cơ sở hồ sơ thiết kế, quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn áp dụng, chỉ dẫn kỹ thuật và hợp đồng xây dựng. Kế hoạch này phải xác định rõ đối tượng thí nghiệm, phép thử, thời điểm dự kiến và phòng thí nghiệm chuyên ngành xây dựng được sử dụng. Trường hợp điều chỉnh kế hoạch thì phải được chủ đầu tư chấp thuận trước khi thực hiện. So với trước đây, đây là bước cụ thể hóa đáng kể, giúp hoạt động kiểm soát chất lượng trong thi công có cơ sở rõ ràng, đồng bộ và dễ kiểm tra, kiểm soát hơn.
Biện pháp bảo đảm an toàn trong thi công xây dựng công trình được quy định rõ phạm vi rộng hơn, không chỉ dừng ở an toàn lao động thuần túy.
Các quy định cũ đã đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn trong thi công thông qua kế hoạch tổng hợp về an toàn. Tại Phụ lục III Nghị định số 207/2026/NĐ-CP, điểm được làm rõ hơn trong là khái niệm và nội dung của biện pháp bảo đảm an toàn trong thi công xây dựng công trình. Theo đó, biện pháp này bao quát không chỉ an toàn, vệ sinh lao động mà còn cả bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy, an toàn cho công trình, tài sản, thiết bị, phương tiện và khu vực lân cận; đồng thời còn gắn với các giai đoạn bảo hành, bảo trì, di dời công trình. Đây chưa phải là chế định hoàn toàn mới, nhưng là một nội dung được cụ thể hóa và mở rộng đáng kể về phạm vi quản lý.
Thay đổi về đối tượng được mời tham gia kiểm tra công tác nghiệm thu và chi phí kiểm tra công tác nghiệm thu công trình xây dựng
Nếu như trước đây, theo Nghị định số 06/2021/NĐ-CP và Thông tư số 10/2021/TT-BXD quy định về chi phí kiểm tra công tác nghiệm thu được hướng dẫn khá chi tiết, trong đó có nội dung chi phí thuê tổ chức, cá nhân tham gia thực hiện kiểm tra, thì Nghị định số 207/2026/NĐ-CP đã điều chỉnh theo hướng gọn hơn và gắn chặt với cơ chế quản lý chi phí đầu tư xây dựng. Theo quy định mới, chi phí kiểm tra công tác nghiệm thu trong quá trình thi công và khi hoàn thành thi công xây dựng vẫn do chủ đầu tư lập dự toán, thẩm định, phê duyệt và được tính trong tổng mức đầu tư xây dựng công trình; tuy nhiên, điểm đáng chú ý là quy định mới chỉ nêu việc cơ quan có thẩm quyền được mời các cá nhân có năng lực phù hợp tham gia thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu, không còn quy định theo hướng mời cả tổ chức, cá nhân như trước. Cùng với đó, quy định mới không còn nhắc lại mức khống chế “không vượt quá 20% chi phí tư vấn giám sát thi công xây dựng công trình” đối với chi phí thuê tổ chức tham gia thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu như quy định tại Thông tư số 10/2021/TT-BXD.
Cách tiếp cận này cho thấy hoạt động kiểm tra công tác nghiệm thu tiếp tục được xác định là trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền; chuyên gia được mời tham gia chủ yếu nhằm hỗ trợ chuyên môn cho đoàn kiểm tra, không làm phát sinh cơ chế giao cho tổ chức bên ngoài thực hiện thay hoạt động kiểm tra của cơ quan nhà nước. Trường hợp cần thực hiện các công việc kỹ thuật chuyên sâu như thí nghiệm đối chứng, kiểm định xây dựng, thử nghiệm khả năng chịu lực của kết cấu công trình thì cần được xác định là nhiệm vụ kỹ thuật riêng, lập dự toán và quản lý chi phí theo quy định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, không đồng nhất với khoản chi phí mời chuyên gia tham gia kiểm tra công tác nghiệm thu.
Mã định danh dự án/công trình được đưa vào hồ sơ nghiệm thu và văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu.
Trong Phụ lục VIII Nghị định số 207/2026/NĐ-CP, mẫu Thông báo kết quả kiểm tra công tác nghiệm thu hoàn thành đã có trường mã định danh dự án và mã định danh công trình xây dựng. Đây là dấu hiệu rõ của việc chuyển từ quản lý hồ sơ giấy sang quản lý số, liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng. Điểm này không phải nội dung trọng tâm về chuyên môn, nhưng là thay đổi mới và đáng chú ý về biểu mẫu, quản trị dữ liệu.
Những điểm đáng chú ý được đề cập ở trên của Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, Nghị định số 207/2026/NĐ-CP và Thông tư số 32/2026/TT-BXD trong lĩnh vực quản lý thi công, nghiệm thu, bảo hành, bảo trì và an toàn công trình là những nội dung mà các chủ đầu tư, nhà thầu thi công, tư vấn giám sát, đơn vị quản lý, sử dụng công trình cần sớm cập nhật để tổ chức thực hiện đúng quy định, bảo đảm chất lượng, an toàn công trình và hạn chế rủi ro trong quá trình đầu tư xây dựng, khai thác, sử dụng./.
